Trabzon Büyükşehir Belediyesi, kentin tarihi ve kültürel mirasını gelecek nesillere aktarmak amacıyla düzenlediği kültür ve sanat etkinliklerine bir yenisini daha ekledi. Eylül ayı etkinlikleri kapsamında gerçekleştirilen “Trabzon Sokakları: Kayıp Sokaklar ve Yaşayanları” başlıklı söyleşide, Trabzon’un geçmişten günümüze değişen sokak dokusu, mimari özellikleri ve mahalle yaşamının izleri ele alındı.
Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi’nde düzenlenen programa, Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi ve aynı adlı kitabın yazarı Prof. Dr. Sonay Çevik konuşmacı olarak katıldı. Söyleşinin moderatörlüğünü ise KTÜ Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nilhan Vural üstlendi.
Akademisyenlerin, öğrencilerin ve sivil toplum kuruluşu temsilcilerinin yoğun ilgi gösterdiği programda, Trabzon’un kaybolan sokakları ve bu sokaklarda şekillenen yaşam kültürü konuşuldu.
BİR TEZDEN TRABZON’UN HAFIZASINA UZANAN YOLCULUK
Trabzon Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları tarafından yayımlanan “Trabzon Sokakları: Kayıp Sokaklar ve Yaşayanları” adlı kitabının ortaya çıkış sürecini anlatan Prof. Dr. Sonay Çevik, çalışmalarının başlangıçta yüksek lisans tezi olarak şekillendiğini belirtti.
Danışman hocasının yönlendirmeleri doğrultusunda araştırmasını doktora tezi kapsamında genişlettiğini ifade eden Çevik, Trabzon sokaklarını yalnızca mimari yapılarıyla değil, içerisinde barındırdığı insan hikâyeleri ve sosyal ilişkilerle birlikte ele aldığını dile getirdi.
Araştırma sürecinde mahalle sakinleriyle yüz yüze görüşmeler gerçekleştirdiğini belirten Çevik, sokaklarda yaşayan insanların hatıralarını, evleriyle kurdukları ilişkileri ve komşuluk kültürünü de çalışmasına yansıttığını anlattı.
“SOKAK BİZİM EVİMİZDİR”
Trabzon sokaklarını diğer kentlerin sokaklarından ayıran özelliklere dikkat çeken Prof. Dr. Sonay Çevik, sokakların yalnızca insanların bir noktadan başka bir noktaya ulaşmasını sağlayan yollar olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
Çevik, şu ifadeleri kullandı:
“Bizdeki sokaklar farklıdır, sokak bizim evimizdir. Konuştuğumuz insanlar sokakları evlerinin, bahçelerinin bir uzantısı olarak görüyor. Trabzon geleneğinde, yerel anlamda ve Anadolu Türk kentlerinde görüldüğü üzere sokaklar hem biçimsel sunumları hem de sosyal sunumlarıyla yol değildir. Yol sizi bir yere ulaştırır ama sokak o değil. Sokak sizi bir yere ulaştırırken başka yerlere uğratır ve o sokakta yaşamanızı sağlar.”
Sokakların insanları birbirine yakınlaştıran sosyal yaşam alanları olduğunu belirten Çevik, komşuluk ilişkilerinin, arkadaşlıkların ve gündelik yaşamın önemli bir bölümünün bu mekânlarda şekillendiğine dikkat çekti.
TRABZON SOKAKLARININ MİMARİ SIRLARI
Araştırmaları sırasında Trabzon sokaklarını farklı özelliklerine göre sınıflandırdıklarını anlatan Prof. Dr. Çevik, kentte dikkat çekici sokak biçimlerinin bulunduğunu söyledi.
Sokakları öncelikle süreklilik gösteren sokaklar ve çıkmaz sokaklar olarak iki gruba ayırdıklarını belirten Çevik, bu sokakları da düz, eğri ve merdivenli olmak üzere üç farklı başlıkta incelediklerini ifade etti.
Çevik, araştırmalarında başka yerlerde rastlamadıkları, “L tipi sokaklar” olarak adlandırdıkları özgün sokak biçimlerini de tespit ettiklerini dile getirdi.
Trabzon’un engebeli coğrafyasının sokakların oluşumunda belirleyici bir rol oynadığını vurgulayan Çevik, kentin mimari karakterinin doğal yapısıyla birlikte şekillendiğini anlattı.
“TRABZON’DA HİÇ KAYBOLMAZSINIZ”
Trabzon’un kendine özgü bir kent kimliğine sahip olduğunu belirten Çevik, sokakların oluşumunda coğrafi koşulların ve Karadeniz’in önemli etkileri bulunduğunu söyledi.
Çevik, “Trabzon’un kendine has bir karakteri var. Tarihi karakteri, öyküsü var. Bununla beraber topoğrafya sokaklarımıza etki ediyor. İster Çarşı Mahallemizdeki ulaşımı sağlayan yatay sokaklarımız ister dikey sokaklarımız olsun, bunlar topoğrafyanın sonucu meydana gelen sokaklarımızdır” dedi.
Trabzon’da denizin yön bulmada önemli bir unsur olduğuna dikkat çeken Çevik, kentin hafızasında yer eden bir ifadeyi de hatırlattı:
“Bayır aşağı git, denizi bulursun. Trabzon’da hiç kaybolmazsınız.”
CUMBALAR, ÇEŞMELER VE KOMŞULUK KÜLTÜRÜ
Trabzon’un tarihi sokaklarının yalnızca taş yapılardan ve dar geçitlerden ibaret olmadığını ifade eden Çevik, kentin geleneksel mimarisini oluşturan unsurların aynı zamanda sosyal yaşamı da şekillendirdiğini belirtti.
Sokaklardaki yeşil alanların, çeşmelerin, kapı önlerinin, küçük meydanların ve cumbalı evlerin Trabzon’un kendine has kimliğini ortaya koyduğunu dile getiren Çevik, bu unsurların komşuluk ilişkilerine de doğrudan etki ettiğini söyledi.
Çevik, “Trabzon’da yeşilin kullanımı, çeşmelerin kullanımı, sokakların biçimlenişi ve kapı önü oluşumları, sosyal ilişkiler ve komşuluk adına çok önemlidir. Meydancıklardaki hareketlilik, çıkmalar veya cumbalar, bunlar hep Trabzon’a has özellikler olarak ortaya çıkar. Kullanılan malzeme, doku ve renk çok önemli. Sokaklarımıza yeşil ağırlıklı renk hâkim” ifadelerini kullandı.
KENTSEL DÖNÜŞÜMDE YERİN RUHU KORUNMALI
Söyleşide kentsel dönüşüm ve kent tasarımı konularına da değinen Prof. Dr. Sonay Çevik, kentlerin yenilenmesi sürecinde yalnızca fiziksel değişimlerin dikkate alınmaması gerektiğini vurguladı.
Kentsel dönüşümün, bir şehrin kültürel kimliğini ve geçmişten gelen değerlerini koruyarak gerçekleştirilmesinin önemine işaret eden Çevik, “Kentsel dönüşüm ve tasarım süreçleri sadece biçimsel bir kavram değil, yerin ruhunun korunması, saklanması, geliştirilmesi ve ortaya çıkarılmasıyla vücut bulan bir olgudur” değerlendirmesinde bulundu.
Çevik’in açıklamaları, Trabzon’un tarihî sokak dokusunun korunması ve kentsel belleğin gelecek kuşaklara aktarılması açısından kültürel miras çalışmalarının önemini bir kez daha gündeme taşıdı.
TRABZON’UN HAFIZASI KİTAPTA YAŞIYOR
Yıllara yayılan araştırmaları sırasında Trabzon’un farklı mahallelerinde yaşayan vatandaşlarla görüştüğünü anlatan Prof. Dr. Çevik, bu görüşmelerden elde ettiği bilgiler doğrultusunda evlere, sokaklara ve mahalle yaşamına ilişkin çizimler ve krokiler hazırladığını ifade etti.
Çalışmasında yalnızca fiziksel mekânları değil, bu mekânlarda yaşayan insanların hatıralarını da kayıt altına aldığını belirten Çevik, Trabzon’un kendine özgü sokak kültürünü farklı yönleriyle ele aldı.
Söyleşinin sonunda katılımcılardan gelen soruları yanıtlayan Prof. Dr. Sonay Çevik, “Trabzon Sokakları: Kayıp Sokaklar ve Yaşayanları” adlı kitabını imzalayarak katılımcılara hediye etti.
Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen program, kentin unutulmaya yüz tutan sokaklarının, mimari mirasının ve mahalle kültürünün korunmasının önemini bir kez daha ortaya koydu.
