Daha önce yaptığımız bu açıklamalarda da ifade ettiğimiz gibi, Trabzon’un kıyı alanları iklim değişikliği karşısında kentin en kırılgan mekânsal eşiklerini oluşturmaktadır ve bu alanların yalnızca rekreatif alanlar olarak değil, aynı zamanda ekolojik bir savunma hattı olarak ele alınması gerekmektedir. Kentimizin gelecek vizyonu açısından büyük önem taşıyan mekânların, tasarım süreçlerinin kentin tüm dinamikleriyle birlikte, bütüncül bir yaklaşımla planlanması ve tasarlanması temel bir gerekliliktir. Bununla birlikte, tasarım süreçleri kadar önemli olan bir diğer husus da projelerin kamuoyuyla paylaşıldığı şekliyle, alınan kararlar doğrultusunda ve proje bütünlüğü korunarak uygulanmasıdır.
Ne yazık ki Trabzon’da, proje aşamasında alınan kararların uygulama sürecinde değişikliğe uğradığı pek çok örnek bulunmaktadır. Trabzon’un yakın geçmişinde Zağnos Vadisi Peyzaj Projesi, Tabakhane Vadisi Peyzaj Projesi, Beşirli Sahili Çevre Düzenleme Projesi ve Akyazı Projesi gibi çalışmalarda; tasarım aşamasında benimsenen mekânsal ve işlevsel kararların uygulama sürecinde korunamaması nedeniyle bütüncül, nitelikli ve yaşayan kamusal mekânlar üretilemediği görülmektedir.
Bu alanların önemli bir bölümü, bugün kentin geleceğine yön veren kamusal mekânlar olmak yerine, işlevini yitirmiş ve kullanılmayan boşluklara dönüşmüş durumdadır.
Bu nedenle Uzunkum Yaşam Alanı Projesi’nde benzer tedirginliklerin dile getirilmesi, projeye karşı bir tutum olarak değil; kentin geçmiş deneyimlerinden ders çıkarılması gerektiğini hatırlatan yapıcı ve sorumluluk temelli bir uyarı olarak değerlendirilmelidir. Uzunkum Yaşam Alanı Projesi kapsamında, üç farklı peyzaj mimarlığı ve kentsel tasarım ofisi tarafından konsept projeler üretilmiş; bu projeler Trabzon Büyükşehir Belediyesi yetkilileri tarafından İl Koordinasyon Kurulu’nda meslek odalarına sunulmuştur.
Sunumlar aracılığıyla meslek odaları ve akademinin sürece dâhil edilmesi ve projelerin tartışmaya açılması, katılımcı planlama anlayışı açısından son derece kıymetli ve olumlu bir adımdır.
Ancak bu değerlendirme ve tartışma sürecinin ardından, nihai projenin meslek odaları ve akademiyle yeniden paylaşılmamış olması önemli bir eksiklik olarak görülmektedir.
Süreç boyunca dile getirilen görüş, eleştiri ve önerilerin projeye ne ölçüde yansıdığı, hangi mekânsal ve ekolojik kararların bu doğrultuda revize edildiği kamuoyu açısından belirsizliğini korumaktadır. Bu durum, sürecin şeffaflığı ve katılımcılığın sürekliliği açısından soru işaretleri oluşturmaktadır.
Daha önce de vurguladığımız gibi, tasarım projesi ile ihale ve uygulama süreci arasındaki tutarlılık bu tür kentsel projelerde hayati öneme sahiptir.
Tasarımda belirlenen ekolojik eşikler, malzeme tercihleri, geçirgen yüzey oranları ve kamusal kullanım kararlarının uygulama aşamasında değiştirilmesi; Trabzon kıyılarında geçmişte yaşanan sorunların Uzunkum Yaşam Alanı Projesi’nde de tekrar etmesine neden olabilecektir.
Bu çerçevede, Uzunkum Yaşam Alanı Projesi’ne ilişkin olarak kamuoyunun doğru ve şeffaf biçimde bilgilendirilmesi amacıyla aşağıdaki hususlara açıklık getirilmesini gerekli görüyoruz:
· Kentimizde daha önce projelendirilen ancak uygulama aşamasında proje kararlarından sapılması nedeniyle işlevini yitiren kamusal alan örneklerinde yaşanan sorunların tekrar etmemesi adına, Uzunkum Yaşam Alanı Projesi kapsamında ihalede karar altına alınmış tüm uygulamaların herhangi bir değişikliğe gidilmeden, proje bütünlüğü korunarak hayata geçirileceği kamuoyuna açık biçimde taahhüt edilecek midir?
· Uzunkum Yaşam Alanı Projesi’nin, su yönetimi ve bitkilendirme kararları kapsamında, 18 Ekim 2025 tarihli ve 10502 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren Kurakçıl Peyzaj Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar ile uyumu ne düzeydedir? Bu kapsamda projede hangi kurakçıl peyzaj kriterlerinin esas alındığı ve bu kriterlerin uygulamaya nasıl yansıtıldığı kamuoyuyla paylaşılacak mıdır?
· Kentlerimizi iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha dirençli hâle getirmeyi amaçlayan iklim uyum stratejileri kapsamında, Uzunkum Yaşam Alanı Projesi’nde hangi bilimsel raporlar, analizler ve teknik çalışmalar esas alınmıştır? Bu çalışmaların kamuoyuyla paylaşılması planlanmakta mıdır?
· İhale sürecinde kapsam dışı bırakılan alanlarda, lansman ve kamuoyuyla paylaşılan proje kararlarından farklı yeni mekânsal organizasyonlar mı kurgulanacaktır, yoksa lansman projesinde yer alan mekânsal ve ekolojik kararların tamamı uygulamaya aynen yansıtılacak mıdır?
TMMOB Peyzaj Mimarları Odası Trabzon Şubesi olarak; daha önce kamuoyuyla paylaştığımız ilkesel duruşumuz doğrultusunda, Uzunkum Yaşam Alanı Projesi dâhil olmak üzere Trabzon için üretilen tüm kentsel projelerde bilimin ve kamu yararının rehberliğinde sürece katkı sunmaya, süreci yapıcı bir biçimde izlemeye ve kentsel kararların ortak akılla üretilmesi için sorumluluk almaya hazır olduğumuzu kamuoyuna saygıyla duyururuz.
TMMOB Peyzaj Mimarları Odası Trabzon Şubesi
Haber Editörü: Esin Çakır